Idź spać.
Nie jestem zmęczony.
No dobrze,
ułóżmy razem opowieść.
– Mam zacząć? – Tak.
Była sobie wieś, którą opuścili wszyscy mieszkańcy.
Nawet szczury się wyniosły.
Wieś stała cicha i opuszczona przez wiele, wiele lat.
Potop zmył ulice
i wypłukał ślady ludzi.
Kiedy przestało padać,
nad wieś zleciały się ptaki,
tak wiele, że z ledwością widać było niebo.
Dzień zamienił się w noc.
Aż w pewnej chatce…
…mały chłopczyk otworzył drzwi.
Został tam sam jeden.
Opowieść o miłości i mroku
Umierając, moja matka miała trzydzieści osiem lat.
W swoim dzisiejszym wieku mógłbym już być jej ojcem.
Wiele rzeczy działo się w Jerozolimie.
Burzono ją, odbudowywano, burzono i odbudowywano znowu.
Jeden po drugim przybywał do Jerozolimy zdobywca, jakiś czas panował,
zostawiał po sobie trochę murów i wież, trochę przekopów i glinianych naczyń,
i przepadał
niczym mgła o świcie na górskich stokach.
Jerozolima to
czarna wdowa, która pożera swoich kochanków,
gdy ci jeszcze tkwią w jej odwłoku.
Jesteśmy spóźnieni.
Dziecko, Arie.
Moja matka wychowywała się w Równem,
które leżało wówczas w Polsce, a dziś na Ukrainie.
Jej tamtejsze życie składało się z takich słów jak…
żyrandole,
służba,
tajemnica,
romantyczna melancholia.
Gdy w Europie szerzył się antysemityzm,
ona marzyła o Izraelu,
krainie mlekiem i miodem płynącej,
gdzie pionierzy zamieniają pustkowie w ogrody.
Wyobrażała sobie pioniera jako poetę, robotnika, rewolucjonistę,
mężczyznę urodzonego do broni i uprawy roli,
który przy tym jest kulturalny, uduchowiony i myślący.
Po ucieczce matki z rodziną do Palestyny
w Sosenkach,
w lesie, gdzie razem z siostrami
lubiły zbierać grzyby i leśne owoce,
spać w śpiworach pod gwiazdami nad brzegiem strumyka,
Niemcy, Litwini i Ukraińcy w ciągu dwóch dni
rozstrzelali 23 tys. Żydów,
w tym niemal wszystkich, których matka poznała w ciągu życia.
Milion dziecioków!
Milion dziecioków zobili, tokich jok wy!
Jerozolima, 1945 r. pod mandatem brytyjskim
Dzień dobry pani, poproszę Tel Awiw 648.
Proszę zaczekać jeszcze kilka minut,
teraz rozmawia pan Naszaszibi.
Czekam, proszę pani, oczywiście czekam, ale po drugiej stronie też czekają ludzie.
Za wcześnie, Arie.
Ale zanim uzyskamy połączenie…
A jeśli przypadkiem połączą nas od razu, a ich tam jeszcze nie będzie?
Halo, Cwi?
Przy telefonie.
Tutaj Arie, z Jerozolimy.
Tak, Arie, dzień dobry. Tutaj Cwi, co tam u was?
U nas wszystko w porządku. Dzwonimy do was z apteki.
Spytaj moją siostrę, jak się miewa.
Co powiesz, co tam w Tel Awiwie?
Wszystko w porządku. Nic szczególnego. Żyje się.
Jeśli nic nowego, to dobrze. U nas też wszystko po staremu.
Wyślemy do was list i umówimy się na następny raz.
Trzymajcie się. Wszystkiego dobrego.
Nawzajem.
Nie byli pewni, czy znów porozmawiają.
Może dojdzie do zamieszek, do pogromu,
albo Brytyjczycy zwrócą się przeciw nam.
Zaraz zacznie się godzina policyjna.
Dobry wieczór.
Zamknąć okna, zamknąć drzwi!
Tam już nikt nie został.
Jak gdyby Równe było tylko snem.
Przyszła!
Nowa książka, prosto z drukarni.
Pierwsza książka.
J.A. Klausner, Nowela w literaturze hebrajskiej
Zupełnie jak nowe dziecko.
Zaproszę twoich rodziców.
„Mojemu nauczycielowi i Bratu Dawidowi, który przepadł w mrokach diaspory. Gdzie jesteś?”
Kto powiedział, że tylko twój wuj będzie wielkim uczonym w rodzinie?
Cóż, to dopiero moja pierwsza publikacja.
Tak.
I nie ostatnia.
Dziękuję.
Barszcz niczego sobie, niezły.
Prawie smaczny.
Ale nawet gojki, które mieszkały w żydowskich domach,
wiedziały, że barszcz powinien być kwaskowy i odrobinę słodki.
W żadnym wypadku nie słodki i lekko kwaskowy,
jak u Polaków, którzy sypią cukier do wszystkiego,
zupełnie bez sensu.
Nawet chrzan utopią w marmoladzie.
Wznieśmy toast na cześć nowo wydanej książki. Gratulacje!
– Na zdrowie! – Powodzenia!
Jeżeli masz do wyboru: okłamać albo obrazić,
wybierz wielkoduszność.
Wolno mi kłamać?
Czasami… tak.
Lepiej, żebyś był wrażliwy niż prawdomówny.
Pięknie.
Chodź, przytrzymaj palik.
Założymy sobie mały kibuc
i własnymi siłami „wydobędziemy z ziemi chleb”!
Naprzód!
Widzisz, po hebrajsku „naprzód” to kadima, czyli przed siebie,
ale...
to słowo pochodzi od wyrazu kedem,
oznaczającego starożytność.
Kto mówi po hebrajsku, ten właściwie patrzy przed siebie w przeszłość.
– Ciekawe, nie? – Tak.
Wszystko w porządku?
Arie?
Ty mnie w ogóle poznajesz takiego spoconego?
Tylko popatrz.
Gotowe!
Ojciec powiedział mi kiedyś:
„Amos, zwróć uwagę na związek między słowami:
ziemia
człowiek
krew
czerwony
milczenie”.
Ty sobie siadasz, piszesz i w ciągu sześciu miesięcy masz nową powieść.
I zaraz wszystkie piękne dziewczyny porywają cię z półek
i zabierają prosto do łóżka.
Przynajmniej moje książki mają trochę przyjemności.
Cóż, jeśli twoim celem jest zdobywanie dziewczyn,
to może powinieneś pisać romanse.
Oho, ktoś tu chce mieć dzieci!
Soniu,
ja ci tylko mówię, żebyś się nie spieszyła. Spytaj swoich sióstr.
Twoje życie należy do ciebie tylko przez krótki czas:
Od wyjścia z domu rodziców do pierwszej ciąży.
A jak dziecko dorośnie, to też nie należysz sama do siebie.
Bo z matki stajesz się babcią.
Ale wszyscy powtarzają, że dzieci to najlepsze, co cię może spotkać.
Jacy wszyscy?
Pamiętasz, co spotkało naszą sąsiadkę?
Irę?
Tak… Żonę Stieleckiego.
Tak, tak… Z tym… mężem pijaczyną,
który prowadził młyn naszego taty.
Grał o nią w karty i przegrywał.
Za każdym razem na jedną noc,
aż w końcu rzuciła go i uciekła z synem furmana.
Anton!
Z jego chałupy, z daleka,
mogła patrzeć, jak bawią się jej dzieci.
Któregoś dnia postanowiła pójść, zobaczyć się z córką.
Kiedy do niej podeszła, własna córka nazwała ja dziwką.
Nie chciała z nią rozmawiać.
I tej nocy
Ira zebrała resztki sił,
weszła do tej chatynki z puszką nafty
i zapaliła zapałkę.
Dzieci nie rozumieją, jak bardzo mogą nas zranić.
Nie rozumiem tylko, dlaczego…
Dlaczego nikt cię nie ostrzegł?
A czego byś chciała? Ostrzeżenia pisanego drobnym drukiem?
Że w gruncie rzeczy jesteś tylko pożywką?
Tym, co pisklę zjada, żeby rosnąć i nabierać sił?
Polinka,
nikt nas nie ostrzega,
bo każda matka sądzi, że ona jedna się tak czuje.
Każda matka płacze po nocach w poduszkę.
Z wyjątkiem naszej matki, która zawsze nas przeklinała.
„Tarzan niezwyciężony”
Hajfa
Tyberiada
Nie rozrabiaj, bądź grzeczny. W porządku?
W porządku.
Przyjaciele moich rodziców, Staszek i Mala Rudniccy,
nie mieli dzieci.
Dlatego czasami rodzice im mnie wypożyczali.
Ojciec swoim zwyczajem wyjaśnił, że hebrajskie słowo oznaczające bezdzietność
związane jest z wyrazem „ciemność”,
a gdy przestawić litery, wychodzi „zapomnienie”.
Brak pamięci,
brak dzieci,
brak światła.
Matka wychodziła gdzieś samotnie.
Dokąd?
Mogłem tylko zgadywać.
Składając wizytę w arabskim domu, trzeba koniecznie pamiętać o dobrych manierach.
Dzieciom, a nawet starszym chłopakom
absolutnie nie wypada wtrącać się do rozmowy dorosłych.
Tylko gdyby zwrócili się wprost do ciebie,
odpowiedz krótko i bardzo grzecznie.
Jeśli podadzą poczęstunek,
nie waż się brać niczego, czym można by nakruszyć albo coś zaplamić.
A gdyby mimo wszystko nalegali, odmów.
Ale taktownie, jak dżentelmen. Nawet jeśli trudno ci się powstrzymać
na widok słodyczy.
Zaprosili nas tylko dlatego, że wujek Staszek pomógł synowi pana Al-Hilwaniego.
Gdybyśmy w tej sytuacji i w tak napiętym okresie
zachowywali się jak zwierzęta, byłoby to nie tylko bezczelnością najwyższego stopnia.
Mogłoby to poważnie zagrozić przyszłości obu narodów.
Płaszcz.
Staszku, drogi przyjacielu!
Proszę, proszę. Witajcie.
Miło mi panią poznać.
Proszę o uwagę.
Proszę poznać mojego przyjaciela, wspaniałego pana Staszka.
Pan Staszek pomógł oczyścić mojego syna Adwara
po owym żałosnym incydencie na początku lata.
Dziękuję, że państwo przyszli.
Proszę do środka.
A może młodzieniec zechce pobawić się w ogrodzie?
Proszę bardzo, proszę, zapraszam do środka.
Dzień dobry, miss.
Mam na imię Amos.
A ty?
Nazywam się Aisza.
To mój brat, Awwad.
Twój tata…
Twój szanowny ojciec
zaproponował, żebym przyszedł do ogrodu i pobawił się z wami.
To nie jest mój tata, to wujek mamy.
Nie mieszkam tutaj, tylko w Talbije.
Skąd znasz hebrajski?
Mam lekcje fortepianu w Rechawii, już trzy lata.
To ładny język. Rechawia też jest bardzo ładna.
Taka porządna, spokojna okolica.
Talbije to też porządna i spokojna dzielnica.
Możemy chwilę porozmawiać?
Chyba już rozmawiamy?
W tym kraju jest dość miejsca dla obu narodów.
Trzeba po prostu nauczyć się żyć razem w pokoju i wzajemnym szacunku.
Mam też starszego brata w Londynie.
Uczy się na adwokata.
A co ty chcesz studiować, kiedy dorośniesz?
A co z tobą?
Ty też będziesz adwokatem, można poznać po sposobie mówienia.
Dlaczego tak sądzisz?
Ja napiszę książkę.
Naprawdę? Jaką?
Wiersze.
Wiersze?
Tak, po francusku i angielsku.
Piszę też po arabsku,
ale nikomu tego nie pokazuję.
Czy istnieje jakaś piękna poezja hebrajska?
Pewnie!
Lewin Kipnis, Rachel,
Zeew Żabotyński,
Czernichowski…
„Boski ten ród, co na ziemi
„Pełnią się życia upaja,
„Obcy plemieniu choremu
„Ludowi zbolałych nieznany!”
A chodzić po drzewach też umiesz?
Daj mi chwilę,
nie mam chwili.
Daj mi chwilę,
nie mam chwili…
Tu ojciec Amosa.
Czy mogę rozmawiać z panem Al-Hilwanim?
Proszę mu zatem przekazać,
że bardzo nam przykro z powodu tego zajścia.
Martwimy się o chłopca.
Naturalnie pokryjemy w całości wszelkie koszty leczenia.
Chcielibyśmy też wkrótce się spotkać,
aby wyjaśnić i spróbować naprawić zaistniałą sytuację.
Byli sobie dwaj mnisi,
którzy podejmowali się różnych wyrzeczeń.
Między innymi
zobowiązali się przemierzyć pieszo
całe Indie od krańca do krańca.
Ślubowali też zupełną samotność
i postanowili nie wymówić ani słowa,
nawet przez sen, przez wszystkie lata wędrówki.
Ale pewnego razu,
przechodząc koło rzeki,
usłyszeli tonącą kobietę, która wzywała pomocy.
Młodszy z nich bez słowa rzucił się do wody,
wyniósł kobietę na plecach i położył na ziemi.
Dwaj mnisi ruszyli dalej w drogę w zupełnym milczeniu.
Pół roku albo rok później
młodszy ni stąd, ni zowąd spytał starszego:
„Powiedz mi…
„czy sądzisz, że zgrzeszyłem, niosąc tamtą kobietę na grzbiecie?”
Jego towarzysz odpowiedział pytaniem:
„Cóż to, czyżbyś nadal ją dźwigał?”
Wiesz, Amos, kiedy byłam na studiach,
uwielbiałam siedzieć tutaj wśród kwiatów i czytać.
Aż pewnego dnia po zajęciach poznała twojego przyszłego ojca.
Pamiętasz? Opowiadałem ci o słowie „kwiat”.
Słowo „kwiat”, składa się z wyrazów „byk” i „zapach”.
„Byk” pochodzi od „płodności”,
a „zapachem” kwiaty wabią owady, które zapładniają roślinę.
Wykorzystał słabość twojej matki do słów.
A co miałem począć?
Wszyscy studenci się do niej zalecali. Musiałem się czymś wyróżnić.
Po prostu.
Wspominać to jakby próbować wznieść na nowo starożytną budowlę
z rozsypanych kamieni.
A kamienie pamiętają.
– Czy mogę prosić APC? – Tak, już podaję.
Mam ból głowy, który nie ustępuje.
Ja tam im nie wierzę.
Nie wierzę już nikomu. To wszystko jeden wielki spisek.
A co pani myśli?
Jeżeli pani mówi, że to wszystko spiski...
Tak, to wszystko jeden wielki spisek, to jest jak teatr.
Ben Gurion już po cichu sprzedał całą Jerozolimę królowi Abdullahowi,
żeby mu tylko zostawili te jego kibuce.
Im jest wszystko jedno, czy nas tutaj powyrzynają albo spalą.
Co pani wygaduje?
Milion dziecioków!
Jeśli wybuchnie wojna – gdy wybuchnie – my w niej zwyciężymy.
Nasze państwo stoi tuż za progiem.
Nie stoi.
Nie ma żadnego progu.
– Jest przepaść. – Nie przy dziecku!
Nic nie wyrosło.
Chodź tutaj.
Wiesz…
jak się otworzy człowiekowi głowę
i wyjmie mózg,
widać, że nasz mózg to w sumie kalafior.
W sumie taki kalafior…
Aż nie do wiary,
że w takim kalafiorku
mieści się niebo i ziemia,
słońce i wszystkie gwiazdy,
mieszczą się idee Platona,
muzyka Beethovena
i sztuki Czechowa,
wszystkie te dinozaury
i wieloryby,
nadzieje, pragnienia, błędy i fantazje…
I już.
Amos!
Chodź się z nami bawić.
Nie mogę, babcia dzisiaj przyjeżdża.
Hej, dzieciaki, co tam robicie?
Ani razu nie przyszłaś mnie odwiedzić w tym okropnym miejscu.
Plujesz na jedyną osobę,
którą w ogóle obchodzi, co się z tobą dzieje.
Jestem twoją matką.
I naprawdę martwię się o ciebie.
Popatrz na siebie!
To okropne miejsce.
A, nie jestem ciebie godna?
Mogłam cię zostawić w Równem!
I czułabym się o wiele lepiej!
Fanieczko!
Faniu!
Amos,
gdzie jest mama?
Nie uwierzysz!
Moja książka się sprzedała! Wszystkie pięć egzemplarzy!
Powiedział, że zamówi kolejne. Już zamówił, przez telefon. Jeszcze pięć!
Mówi, że to dopiero początek.
Chodźmy do Cinema Edison na pierwszy seans.
Pójdziesz na trochę do państwa Zarchich, dobrze?
Zrób to dla nas.
I piekło, i niebo można znaleźć w każdym pokoju.
Trochę podłości i człowiek dla człowieka jest piekłem.
Trochę współczucia, trochę wielkoduszności
i człowiek dla człowieka jest niebem.
Jeszcze raz, gratulacje!
Nadal nie mogę uwierzyć.
Pozdrowienia dla Grety Garbo!
Amos, zachowuj się grzecznie.
Książkę?
Czernichowski.
Zdaje się, że twoja cierpliwość pomogła naszym roślinom.
Nie chcesz pójść i sam zobaczyć?
Kiedy moja rodzina przeprowadziła się do domu przy Dubieńskiej,
nadal mieszkali tam lokatorzy, których przejęliśmy po poprzednich właścicielach.
We frontowym pokoju mieszkał polski oficer, pan Jan.
Co piątek mama wysyłała jedną z nas
z tacą ciepłych ciastek prosto z pieca,
żeby w imieniu całej rodziny życzyć mu „dobrego szabatu”.
Głaskał dziewczynkę po głowie,
nazywał ją Cyganką
i obiecywał, że będzie czekał tylko na nią
i ożeni się z nią, gdy będzie duża.
Ale
pewnego razu
w niedzielę nad ranem,
przed wschodem słońca,
oficer postanowił sprawdzić, jak się miewa jego pistolet.
Wystrzelił dwie kule przez zamknięte okno do ogrodu.
Przypadkiem postrzelił gołębia,
znaleźliśmy go nazajutrz rannego na podwórzu.
Kolejną kulą trafił w butelkę na stole,
dwie kule posłał w stronę żyrandola,
a potem...
Pewnego razu
znalazłam liścik w zakamarku szafy.
Jakaś kobieta pisała:
„Mój najdroższy Wilczku,
„przez całe życie nie spotkałam równie dobrego i szlachetnego mężczyzny.
„Nie jestem godna całować podeszew Twoich butów”.
W wyrazie „podeszew” znalazłam dwa błędy ortograficzne.
Liścik podpisała literą „N”,
a pod spodem dorysowała usta.
Nikt nie wie niczego o nikim.
Nawet o kimś, z kim bierze ślub,
ani o sobie samym.
Niczego nie wiemy.
A jeśli czasami zdaje nam się, że jednak coś wiemy,
to tym gorzej.
Lepiej jest żyć, nic nie wiedząc,
niż żyć w błędzie.
29 listopada 1947 r.
Dziś w nocy…
w Lake Success pod Nowym Jorkiem
zbiera się Zgromadzenie Ogólne ONZ, żeby głosować – nad czym?
Nad przyjęciem propozycji UNSCOP.
A jaka to propozycja?
Żeby utworzyć z mandatu brytyjskiego dwa niezależne państwa:
żydowskie i arabskie.
Kto jest przeciw?
Państwa bloku islamskiego, razem z rządem brytyjskim.
A dlaczego?
Chcą, żeby cała Palestyna stała się państwem arabskim
pod protekcją brytyjską, jak Egipt, Transjoradania i Irak.
Brawo.
Wiesz, Lake Success znaczy „jezioro powodzenia”,
więc jest to przeciwieństwo „morza łez”,
które u Bialika symbolizuje los naszego narodu.
Ciekawe.
O, ciekawe.
Norwegia – tak.
Pakistan – nie.
Panama – tak.
Paragwaj – tak.
Przepraszam, może mi pan pomóc?
Filipiny – tak.
Polska – tak.
Arabia Saudyjska – nie.
Syjam – nieobecny.
Szwecja – tak.
Syria – nie.
Turcja – nie.
Ukraina – tak.
Afryka Południowa – tak.
Związek Radziecki – tak.
Zjednoczone Królestwo – wstrzymuje się.
Stany Zjednoczone – tak.
Urugwaj – tak.
Wenezuela – tak.
Jemen – nie.
Jugosławia – wstrzymuje się.
Rezolucja
Komitetu Ad Hoc dla Palestyny
została przyjęta 33 głosami,
13 głosów przeciw, 10 wstrzymujących się.
„Naród Izraela żyje! Naród Izraela żyje…”
Nie do wiary. Nie do wiary.
Wszystko się zmieni. Wszystko będzie inne.
Ja ci to mówię.
„Przynieśliśmy wam pokój. Przynieśliśmy wam pokój…”
Nie potrafisz sobie nawet wyobrazić, co mi robili polscy koledzy
w gimnazjum w Wilnie.
Kiedy mój ojciec, twój dziadek,
przyszedł do szkoły, żeby się poskarżyć,
na niego też się rzucili.
Przewrócili go
i zdjęli mu spodnie na środku podwórka.
Wszystkie dzieci się śmiały,
a nauczyciele patrzyli i nie kiwnęli palcem.
Niektórzy też się śmiali.
Tobie na pewno też będą dokuczać chuligani
na ulicy albo w szkole.
Może nawet dlatego, że jesteś trochę podobny do mnie.
Ale od teraz, gdy mamy własne państwo,
nigdy nie będą ci dokuczali dlatego, że jesteś Żydem.
Już nigdy.
Trzy godziny później, o siódmej rano,
gdy wszyscy jeszcze spaliśmy,
zaczęto ostrzeliwać żydowskie samochody w Jerozolimie.
Wkrótce zamieszki ogarnęły cały kraj.
Mój pseudonim to Garibaldi.
Wyjaśnię wam, jak wspierać nasze patriotyczne wysiłki wojenne.
Będziecie pomagać.
Przejdziecie po wszystkich podwórzach i magazynach
i zbierzecie puste worki, żeby je napełnić piaskiem.
i puste butelki, z których zrobimy smaczne „koktajle” dla wroga.
Będziecie zbierać ślaz na pustych placach i podwórzach,
żeby w Jerozolimie było co włożyć do garnka.
Wyznaczymy też dyżury obserwacyjne,
żeby meldować o każdym ruchu Brytyjczyków.
Do dzieła.
Jak wspaniale!
Opłucz, zaraz to ugotuję.
Na pewno jesteś głodny po tych poszukiwaniach.
Nalej wody.
Fanieczko!
Wstąpiłem do Straży Ludowej!
Nie masz nic do powiedzenia?
A co mam powiedzieć?
Brawo. Jesteś bardzo dzielny.
Wojna wdarła się do naszego domu.
Życie wypełniły racje żywnościowe, worki z piaskiem,
żałoba.
Tak w życiu pojedynczych ludzi,
jak i narodów,
najostrzejsze konflikty
wybuchają akurat między prześladowanymi.
Tylko w wyobraźni ofiary solidarnie łączą siły,
aby wspólnie walczyć z okrutnym gnębicielem.
Jednak w praktyce
dzieci maltretowane przez ojca
niekoniecznie stają się sojusznikami.
Nieraz widzą w sobie nawzajem przerażającą podobiznę własnego ojca.
Europa gnębiła i poniżała Arabów.
przez kolonializm.
Ta sama Europa prześladowała i wymordowała również Żydów.
Jednak Arabowie widzą w nas nową, butną agenturę
kolonialnej, wyzyskującej Europy.
My z kolei nie dostrzegamy w Arabach braci w niedoli,
lecz antysemitów.
Nazistów w przebraniu.
…15 maja, po trzydziestu latach mandatu brytyjskiego,
nowe państwo, które kilka godzin temu proklamował w Tel Awiwie
Dawid Ben Gurion…
Od kilku tygodni nasze mieszkanie było schronem
dla mieszkańców wyższych pięter.
Co z tobą? Oszalałeś?
Nie możesz mi tutaj tak paskudzić!
Stu Żydów spłonęło wczoraj pod Szejch Dżarrah.
Jechali w konwoju do szpitala Hadassa i na uniwersytet.
Stu ludzi!
Lekarze, pielęgniarki, studenci.
– Czemu ich nie uratowaliśmy? – Anglicy nie dali ratować.
Co nam po tej ćwiartce kurczaka,
kiedy dookoła dzieją się takie tragedie?
Dzieci już od dwóch miesięcy nie miały mięsa w ustach.
Tutaj, proszę pani.
Kto następny?
Gdy zginęła przyjaciółka mojej matki,
gdy prawdziwa tragedia zdarzyła się poza kartami jej powieści,
cierpienie wcale nie było romantyczne.
Jest zawieszenie broni z Egiptem.
Po Egipcie będzie też z Transjordanią, a w końcu z Syrią i Libanem.
Po wycofaniu się Brytyjczyków
wokół Izraela nakreślono zieloną linię.
Sąsiedzi wrócili do domów wśród euforii i optymizmu.
I zostawili nas samych.
Wraz z niespodziewanym powstaniem niezależnego Państwa Izrael
jak ręką odjął skończyły się tysiące lat tęsknoty narodu żydowskiego
za własną ojczyzną.
Być może matka odczuła utratę tego pragnienia, tych marzeń,
bo nagle przestała opowiadać swoje historie.
I oto, co widzę?
Trzyletni chłopiec stoi na środku ulicy,
a z naprzeciwka mknie wojskowy wóz.
Zebrałem się w sobie i też zawołałem:
„Dziecko!”
I chyba mój krzyk do niego doszedł,
bo w okamgnieniu odskoczył na bok.
Kto wie, może matka go porzuciła?
Może jego rodzice są bardzo biedni, nie mają środków na utrzymanie dziecka
i nie mogli patrzeć, jak cierpi głód?
A może chłopiec jest sierotą?
Tak. I takie rzeczy zdarzają się na świecie.
Dawaj kanapkę.
„Krew nasza nie zostanie bez pomsty!”
„Mienie poarabskie”.
Wracam za piętnaście minut.
Mogę pójść z tobą?
Muszę pobyć trochę sama.
Ty też pobądź sam.
Niedługo wracam.
Może mi wreszcie powiesz,
co takiego masz w sobie, że tak bardzo kocham akurat ciebie?
Najbardziej na świecie.
Najbardziej kocham twoją niewinność.
Nigdy takiej nie spotkałam.
Nawet kiedy przeżyjesz kawał życia
i doświadczysz najróżniejszych rzeczy,
ta niewinność nigdy cię nie opuści.
Myślę, że wyrośniesz na człowieka otwartego
i pełnego zapału, jak twój ojciec.
Ale jednocześnie będziesz cichy i zamknięty,
i pełny jak studnia w opuszczonej wsi.
Można być i jednym, i drugim.
Przeraziłem się.
Jak gdyby w oddali, na horyzoncie,
zamajaczyła jakaś katastrofa.
Matka zaczęła wtedy mieć częste bóle głowy,
a przez ciągłe migreny cierpiała też na bezsenność.
Lekarz zapisywał jej rozmaite tabletki przeciwbólowe
i uspokajające.
Nic nie pomagało.
Amos, nie gniewaj się na mnie, proszę.
Jest mi teraz dość ciężko.
Widzisz, jak się staram, żeby wszystko było jak trzeba?
Dziękuję, Amos.
Wiem, że mogę na tobie całkowicie polegać.
Dobranoc.
Tato?
Śpij, śpij…
Poszczęściło mi się, poszczęściło.
Jest godzina siódma, oto wiadomości.
Dziękuję.
Również w tym roku pilnie potrzeba domów dla dzieci imigrantów w całym Izraelu.
Tylko w ubiegłym roku zakwaterowano ich około 50 tysięcy.
Mimo to niestety pozostało około 20 tys. dzieci,
które będą musiały spędzić zimę w namiotach.
10 tys. dzieci w wieku od 5 do 12 lat
potrzebuje doraźnego schronienia w mieście lub na wsi.
Kampania „Schronienie dla dzieci imigrantów”
zwraca się do każdej rodziny w Izraelu, by przyjęła dziecko z obozu przejściowego,
póki nie minie pora deszczów…
Ona karze sama siebie
tylko po to, by mnie ukarać.
Idź.
Idź, pobaw się na podwórku.
Tylko uważaj.
Z nimi różnie bywa.
Nie wszystkie są tak dobre i uczciwe jak ty.
Możesz wrócić, kiedy chcesz.
Potrzeba ci czegoś?
Jest Amos.
Ojciec i ja mówiliśmy sąsiadom, że mama ma grypę
albo nadwrażliwość na światło.
Albo że jest przemęczona.
Nikomu nie mówiliśmy tego, o czym wiedzieliśmy obaj.
Prawdę znała tylko jej najbliższa przyjaciółka.
Amos, jesteś promykiem światła, wiesz?
Mama mówi, że jesteś jej słoneczkiem.
Taki z ciebie mądry i wrażliwy chłopiec.
Wiesz,
mam przeczucie,
że kiedy dorośniesz, zostaniesz pisarzem.
Nie będę pisarzem. Od uczuć robi mi się niedobrze.
Zostanę rolnikiem
albo hyclem z trucizną w strzykawce.
Miłego dnia.
Wzajemnie…
Wiecie, co się stało, kiedy Tarzan spotkał kowboi i Indian?
Co się stało?
Tarzan patrzył z drzewa, jak pod nim kowboje walczyli z Indianami.
Jeden kowboj złapał za gardło węża, który pełzał pod jego stopami,
i siknął jego jadem Indianinowi do ust.
Wtedy Indianin chwycił kolczasty kaktus
i dźgnął nim kowboja
w niebieskie oczy.
Tarzan patrzył na nich z góry
i zastanawiał się, co robić.
I co wtedy?
Opowiem wam jutro.
Wow, to była bombowa historia.
Gdzie ją słyszałeś?
Ej, czy to nie twój ojciec?
Gdzie?
Amos, jesteś bardzo grzeczny.
Twoja mama ma okropny ból głowy.
Mów nadal ściszonym głosem. Nie biegaj i nie rozrabiaj, w porządku?
Otwórz.
– Trzeba ci czegoś? – Nie, dziękuję.
To dlaczego nie leżysz?
Tak mi dobrze.
Dziękuję.
– Byłaś u lekarza? – Nie potrzebuję lekarza.
– Mamo, daj jej spokój. – Nie mieszaj się, Arie.
Komediantka. Chciałaby gwiazdki z nieba.
No, co? Humory, melancholia, kaprysy,
to znak, że serce ciągle młode.
Można by pomyśleć, że tylko jej tutaj jest ciężko.
Że oprócz niej wszyscy mamy życie usłane różami.
Biorę dziś przeciwko wam na świadków niebo i ziemię.
Położyłem dziś przed tobą życie i śmierć,
błogosławieństwo i przekleństwo.
Wybierz przeto życie, abyś żył, ty i twoje potomstwo.
Odrobiłeś lekcje?
Faniu?
Jak ci się spało?
Dobrze, nareszcie się wyspałam.
Pewnie te nowe tabletki pomogły.
Ile rzeczy mi się wczoraj śniło!
Przyśnił mi się ktoś, o kim dawno nie myślałam.
W Równem był bogaty handlarz futer,
który przyjmował zamówienia z samego Paryża,
bo miał rzadkie futra srebrnych lisów.
Skrzyły się jak szron w księżycową noc.
Aż pewnego dnia
ten handlarz został zaprzysięgłym jaroszem.
Wyniósł się z domu i sklecił sobie szałas w lesie,
bo zrobiło mu się żal tych wszystkich lisów,
które myśliwi zabijali dla futra.
A potem wszelki ślad po nim zaginął.
I kiedy chciałyśmy z siostrami postraszyć się nawzajem,
kładłyśmy się wszystkie trzy na dywanie w ciemności
i opowiadałyśmy, każda po kolei,
jak ten człowiek, który dawniej był bogatym handlarzem futer,
snuje się teraz nago po lasach.
Może ma wściekliznę?
Może przeraźliwie skowyczy?
A jak ktoś przypadkiem natknie się nocą w lesie na tego człowieka-lisa,
to ze zgrozy siwieją mu zaraz wszystkie włosy na głowie.
Przepraszam, ale co to ma być?
Co? Alegoria? Jakieś zabobony?
Przepraszam.
Nie spóźnijcie się do szkoły i do pracy, chłopcy.
Co się z tobą dzieje?
Co to miało być?
Przepraszam.
To przeze mnie.
Dzisiaj postanowiłam zaprosić dwóch mężczyzn mojego życia
na obiad w restauracji, ja stawiam.
– Tata wie? – Zrobimy mu niespodziankę.
Chodźmy do niego do pracy, wyciągniemy go
jak mola z książki.
Chodź.
Dzisiaj będziesz moim kawalerem.
– To znaczy? – Kawaler to rycerz.
Cheval to po francusku koń, a chevallier to jeździec, czyli rycerz.
– Proszę. – Dziękuję.
Arie!
Wybaczcie na chwilę.
Co się stało? Czy z moimi rodzicami wszystko w porządku?
A z twoimi? Wszyscy zdrowi?
Tak, wszyscy mają się dobrze. Robimy ci niespodziankę.
Zabieramy cię na obiad do restauracji.
W sumie, czemu nie.
Dzisiaj ja zapraszam.
I będzie mi miło, jeśli zamówicie sobie najdroższe dania.
Państwo gotowi?
Tak.
Poproszę zupę jarzynową i pulpety drobiowe z purée ziemniaczanym.
Dla mnie proszę to samo.
Faniu?
Poproszę tylko biały ryż.
I czarną kawę.
Dziękuję.
Mamo? Dobrze się czujesz?
Potrzebny jej absolutny spokój.
Zadbam o to.
Dziękuję, panie doktorze.
To nowe tabletki.
Pomogą ci zasnąć.
Popij jeszcze.
Nie wiem, jak ci pomóc.
Nic na to nie poradzisz.
Faniu,
nie wiem, jak ci pomóc.
Może zabiorę cię na trochę do Tel Awiwu?
Pobędziesz ze swoimi siostrami. Przewietrzysz się.
Tak.
Zaczerpnę powietrza.
Ci mordercy nie mogą zatrzymać sobie majątku, który nam zagrabili.
A my potrzebujemy tych pieniędzy, żeby móc przyjąć ocalałych.
O czym wy mówicie?
Nie sprzedamy przebaczenia za krwawe pieniądze.
Parę dni w Tel Awiwie i będziesz jak nowa.
Nic dziwnego, że jesteś nieszczęśliwa, mieszkasz w Jerozolimie.
Będziemy ci dogadzać.
Nie musisz robić nic, tylko odpoczywać.
Fania, może spróbujesz ciasta?
Nie jestem głodna.
W ogóle nie jesz.
Mówisz jak matka.
Skoro to ma jej poprawić samopoczucie… Jest z Jerozolimy.
No tak, tam nie ma morza, ona nie wie, co to znaczy.
Niech tylko nie przyjeżdża tutaj latem.
To bez różnicy.
Tamtej zimy rzeka Ajalon
wystąpiła z brzegów i zalała kilka osiedli w Tel Awiwie.
Moja matka wzrastała
w objęciach duchowego oczarowania pięknem zasnutym mgłą,
oczarowania, które w końcu uderzyło skrzydłami
o jerozolimski bruk – nagi, gorący, pokryty kurzem.
Dwadzieścia lat po ukończeniu gimnazjum w Równem,
kiedy ta wrażliwa gimnazjalistka
zderzyła się nagle z codziennością
gorących chamsinów,
biedy
i przemocy –
pieluch, migren,
kolejek,
małżeńskich spraw –
jakaś obietnica z czasów dzieciństwa została złamana, zdeptana
i obrócona w drwinę przez samo szare życie.
Być może, kiedy życie nie spełniło żadnej z obietnic młodości,
zaczęła przedstawiać sobie śmierć jako kochanka –
namiętnego, a przy tym opiekuńczego i dającego ukojenie.
Gdybym ja pisał tę opowieść,
miałaby inne zakończenie.
Ale to ona zdecydowała, jak ma się zakończyć.
Ojciec w domu?
Jest telefon z Tel Awiwu. To pilne.
Dwa lata po śmierci matki
opuściłem ojca i Jerozolimę,
zmieniłem nazwisko
i przeniosłem się sam do kibucu Chulda.
Marzenie mojej matki:
mleko i miód.
Zamienić pustkowie w ogrody.
Pionier.
Dzień dobry.
Amos?
Witaj.
Jesteś wyższy ode mnie.
Możesz mi podać walizkę?
Dziękuję.
Nieważne, jak długo uczyłem się prowadzić traktor,
przeciągać węże nawadniające,
strzelać z krótkiego mausera –
i tak nie zdołałem zrzucić dawnej skóry.
Nieważne, jak bardzo się opaliłem,
nikt nie dał się zwieść:
wszyscy dobrze wiedzieli –
i ja też –
że choć nabrałem śniadej cery,
w środku pozostałem blady.
To jest teraz moja szkoła.
Jedyny sposób na to, by marzenie pozostało nienaruszone,
by niosło nadzieję, a nie rozczarowanie,
to nigdy nie próbować go zrealizować.
Spełnione marzenie
zawsze rozczarowuje.
To rozczarowanie
tkwi w naturze marzeń.
Mama
Reżyseria
Scenariusz
Na podstawie powieści Amosa Oza
Produkcja
Produkcja wykonawcza
Zdjęcia
Montaż
Scenografia
Muzyka
Kostiumy
Napisy: Leszek Kwiatkowski